Code 128, Code 39, ITF và Codabar: khác nhau thế nào và chọn loại nào cho kho, vận chuyển, nhãn nội bộ

Với nhãn kho và nhãn nội bộ mới, Code 128 thường là lựa chọn mặc định. Code 39 hợp thiết bị cũ, ITF dành cho thùng carton chỉ có số, Codabar chủ yếu còn ở hệ thống đã có sẵn. Bài này so sánh và đưa quy tắc chọn.

VNCX Team15 phút đọc
Code 128, Code 39, ITF và Codabar: khác nhau thế nào và chọn loại nào cho kho, vận chuyển, nhãn nội bộ

Với nhãn kho và nhãn nội bộ mới, Code 128 thường là lựa chọn mặc định vì mã hoá được đủ chữ, số, ký tự điều khiển và gọn hơn Code 39. ITF phù hợp thùng carton chỉ chứa số. Code 39 và Codabar nên giữ lại khi thiết bị hoặc hệ thống đối tác đang bắt buộc.

Cả bốn đều là mã vạch tuyến tính (1D): thông tin nằm ở độ dày các vạch và khoảng trống, được đọc bằng một tia quét ngang. Khác biệt nằm ở bộ ký tự, mật độ, khả năng tự phát hiện lỗi, và đặc biệt là ngữ cảnh sử dụng: kho nội bộ, thùng hàng đi qua nhiều đối tác, hay hệ thống cũ đã tồn tại hàng chục năm.

Bốn loại mã vạch này khác nhau ở điểm nào?

Bảng dưới tổng hợp các đặc điểm chính, dựa trên các tài liệu kỹ thuật về từng loại mã.

Tiêu chíCode 128Code 39ITF (Interleaved 2 of 5)Codabar (NW-7)
Ký tự mã hoáToàn bộ bảng ASCII: số, chữ hoa, chữ thường, ký hiệu, ký tự điều khiển43 ký tự: số, chữ hoa, dấu -, ., $, /, +, %, khoảng trắngChỉ chữ số 0-9, và phải là số chữ số chẵn16 ký hiệu: số 0-9 và vài ký hiệu như - $ : / . +
Mật độCao; có thể nén cặp chữ số vào một ký hiệu (bộ C)Thấp, tốn chiều ngangGọn khi toàn sốTrung bình, ít được tối ưu
Ký tự kiểm traCó sẵn (modulo 103), tự độngKhông có sẵn; có thể thêm modulo 10 hoặc 43 tuỳ chọnTuỳ chọnThường không định nghĩa; nếu dùng thì tuỳ hệ thống
Ký tự bắt đầu/kết thúcKý hiệu Start/Stop riêngDấu *Mẫu bắt đầu/kết thúc riêngA, B, C, D
Chuẩn quốc tếISO/IEC 15417ISO/IEC 16388ISO/IEC 16390Không có một chuẩn duy nhất
Nơi hay gặpLogistics, kho, quản lý tài sản, nhãn GS1-128Công nghiệp, hệ thống và thiết bị cũThùng carton, ITF-14Thư viện, ngân hàng máu, phiếu giao hàng ở Nhật

Bảng cho thấy một điểm ít người để ý: ba trong bốn loại chỉ khác nhau về bộ ký tự và mật độ, còn một loại (ITF) có ràng buộc về độ dài dữ liệu. Phần dưới đi vào từng loại.

Code 128 mạnh ở đâu?

Code 128 là mã vạch tuyến tính mật độ cao, được định nghĩa trong ISO/IEC 15417:2007, ra đời năm 1981 do Computer Identics Corporation phát triển. Nó có ba bộ mã. Bộ A gồm ký tự điều khiển, số và chữ hoa. Bộ B gồm số, chữ hoa, chữ thường và ký hiệu. Bộ C mã hoá từng cặp chữ số (00 đến 99) trong một ký hiệu duy nhất. Bộ A và B cùng nhau phủ toàn bộ 128 ký tự ASCII.

Hai điều này giải thích vì sao Code 128 hay được chọn cho nhãn mới. Thứ nhất, một chuỗi như mã vị trí kệ, mã đơn hàng hay số lô thường lẫn chữ hoa, chữ thường và dấu gạch; Code 128 chứa được tất cả, còn Code 39 thì không có chữ thường. Thứ hai, khi dữ liệu có nhiều chữ số liên tiếp, bộ C nén mỗi hai chữ số vào một ký hiệu nên mã ngắn lại. Cần lưu ý chuyển bộ cũng tốn một ký hiệu, nên lợi ích chỉ rõ khi có chuỗi số đủ dài (khoảng 4 chữ số liên tiếp ở đầu hoặc cuối, hoặc 6 chữ số trở lên ở giữa). Phần mềm tạo mã thường tự lo việc này.

Code 128 còn có ký tự kiểm tra tính theo tổng có trọng số modulo 103, được thêm tự động trước ký hiệu kết thúc. Người in nhãn không phải bật hay tính gì thêm. Với Code 39, muốn có kiểm tra thì phải thêm tuỳ chọn và máy quét phải được bật tính năng tương ứng.

Một hạn chế: Code 128 hỗ trợ ký tự Latin-1 mở rộng qua cơ chế FNC4, nhưng hỗ trợ này không phổ biến. Nếu cần mã hoá tiếng Việt có dấu, mã vạch 1D không phải công cụ phù hợp; hãy mã hoá một mã định danh rồi tra tên trong hệ thống, hoặc dùng QR Code.

Code 39 còn chỗ đứng nào?

Code 39 do David Allais và Ray Stevens của Intermec phát triển năm 1974 và hiện được chuẩn hoá trong ISO/IEC 16388:2023. Mỗi ký tự gồm chín phần tử (năm vạch và bốn khoảng trống), trong đó ba phần tử rộng. Bộ ký tự gồm 43 ký tự, bao quanh bằng dấu sao làm ký hiệu bắt đầu và kết thúc.

Ưu điểm lớn nhất là tính phổ biến và đơn giản. Hầu như máy quét nào cũng đọc được Code 39, và vì không bắt buộc ký tự kiểm tra nên có thể in bằng phông chữ mã vạch ngay trong phần mềm sẵn có. Nó cũng có tính tự kiểm tra cơ bản: một vạch bị đọc sai thường không biến ký tự này thành ký tự hợp lệ khác.

Nhược điểm là mật độ thấp. Cùng một dữ liệu, Code 39 chiếm chiều ngang lớn hơn Code 128, nên không hợp với tem nhỏ. Ngoài ra nó chỉ có chữ hoa. Vì vậy, Code 39 hợp lý khi bạn bị ràng buộc: máy quét đời cũ chỉ bật được Code 39, phần mềm của đối tác yêu cầu, hoặc quy định ngành sẵn có. Nếu không bị ràng buộc nào, không có lý do mạnh để chọn nó cho hệ thống mới.

ITF dùng khi nào, và vì sao ITF-14 hay thấy trên thùng carton?

ITF chỉ mã hoá chữ số. Mỗi cặp chữ số được mã hoá cùng nhau: chữ số đầu nằm trong các vạch, chữ số sau nằm trong các khoảng trống xen kẽ. Do đó dữ liệu phải có số chữ số chẵn; nếu lẻ, người ta thường thêm số 0 vào đầu. Sự chặt chẽ này làm mã khá gọn khi toàn là số, và theo Keyence, ITF cho phép mã nhỏ hơn các loại khác với cùng số chữ số.

ITF-14 là biến thể do GS1 chuẩn hoá để đánh dấu thùng carton và các gói nhiều đơn vị bằng mã số thương phẩm toàn cầu (GTIN). GS1 Thụy Điển mô tả ITF-14 dùng cho thùng và đơn vị logistics không đi qua quầy thanh toán, có thể chứa GTIN-13 hoặc GTIN-14, và là mã bền, ít nhạy với chất lượng in kém, phù hợp khi in trực tiếp lên bìa carton sóng.

ITF-14 thường được in kèm khung viền dày (bearer bar). Khung này làm đều áp lực in và giảm lỗi khi quét xiên. Nó còn giải quyết một rủi ro cố hữu của ITF: nếu tia quét chỉ cắt qua một phần mã, đầu đọc có thể nhầm một đoạn giữa mã là mẫu bắt đầu hoặc kết thúc hợp lệ và trả về kết quả sai. Khung viền khiến lần quét cắt ngang như vậy thất bại thay vì đọc sai, buộc phải quét lại. Với thùng hàng chạy trên băng chuyền, đây là chi tiết đáng giữ.

Chỗ ITF không làm được: nó chỉ chứa số, và ITF-14 chỉ chứa GTIN. Cần số lô hay hạn dùng trên thùng thì phải chuyển sang GS1-128.

Codabar còn đáng dùng không?

Codabar mã hoá 16 ký hiệu: các chữ số 0-9, dấu gạch ngang và $, cùng bốn ký hiệu bổ sung (:, /, ., +). Dữ liệu được bao bởi một trong bốn ký tự bắt đầu/kết thúc A, B, C, D. Các cặp ký tự này có thể dùng để phân biệt ứng dụng: ví dụ mã thư viện bắt đầu bằng A và kết thúc bằng B, còn mã vận đơn FedEx bắt đầu bằng B và kết thúc bằng D. Ở Nhật, Codabar có tên NW-7 và được dùng cho ngân hàng máu và phiếu giao hàng tận nhà.

Nó được thiết kế để đọc chính xác từ máy in kim, nên mới phổ biến trên các biểu mẫu nhiều liên. Codabar cũng không có một chuẩn duy nhất: tỷ lệ vạch hẹp/rộng và độ rộng tối thiểu thay đổi giữa các đặc tả, và vì mã tự kiểm tra nên đa số tiêu chuẩn không định nghĩa ký tự kiểm tra.

Lời khuyên thực tế: đừng chọn Codabar cho hệ thống mới. Hãy dùng nó chỉ khi bạn phải tương thích với hệ thống đã chuẩn hoá loại mã này, và nếu vậy hãy kiểm tra kỹ cặp ký tự bắt đầu/kết thúc mà đối tác đang yêu cầu, vì chúng thường mang ý nghĩa riêng.

Code 128 và GS1-128 là một hay hai?

Đây là chỗ dễ nhầm nhất khi làm việc với đối tác phân phối. GS1-128 (trước đây là UCC/EAN-128) là một tập con của Code 128. Điểm nhận biết là ký tự FNC1 ở đầu mã. Sau FNC1, dữ liệu được tổ chức thành các cặp gồm mã ứng dụng (AI) 2 đến 4 chữ số, rồi giá trị tương ứng. AI cho đầu đọc biết các chữ số theo sau mang nghĩa gì, chẳng hạn mã GTIN, hạn dùng, số lô. GS1-128 không dùng FNC2 hay FNC4, nên không mã hoá được ký tự Latin-1 mở rộng.

Nói cách khác, một mã Code 128 thông thường có thể chứa bất kỳ chuỗi nào bạn tự quy ước, còn GS1-128 là Code 128 với một ngữ pháp dữ liệu cố định để mọi hệ thống trong chuỗi cung ứng cùng hiểu. Máy quét đọc được Code 128 thường cũng đọc được GS1-128, nhưng phần mềm phía sau phải biết phân tích AI. Nếu nhãn nội bộ của bạn không cần trao đổi với bên ngoài, Code 128 thuần là đủ. Nếu nhãn đi cùng hàng ra khỏi nhà máy tới nhà phân phối hay nhà bán lẻ, hãy hỏi đối tác xem họ yêu cầu GS1-128 hay không.

ITF-14 hay GS1-128 cho nhãn thùng?

Hai loại này hay bị đặt lên bàn cân khi in nhãn thùng carton.

Yếu tốITF-14GS1-128
Dữ liệuChỉ GTINGTIN cùng nhiều AI: số lô, hạn dùng, serial, số lượng, SSCC
Truy xuất theo lô/hạn dùngKhôngCó
In trên carton sóng thôDung sai tốt hơnVạch hẹp hơn, đòi hỏi chất lượng in cao hơn hoặc dán nhãn cẩn thận
Độ phức tạpĐơn giản hơn để tạo và kiểmPhức tạp hơn vì phải đúng cú pháp AI
Phù hợpThùng SKU ổn định, không theo dõi lô/hạnThùng cần lô, hạn, serial, hoặc pallet gắn SSCC

Theo GS1 Thụy Điển, nếu bao bì cần thêm thông tin như số lô hay hạn dùng thì nên dùng GS1-128 thay vì ITF-14. Một thùng cũng có thể mang cả hai mã nếu chúng không chồng lên nhau và mỗi mã có vùng trống riêng. Nhiều nhà bán lẻ chấp nhận ITF-14 cho GTIN thùng nhưng vẫn yêu cầu nhãn vận chuyển GS1-128 kèm SSCC cho mỗi thùng. Vì vậy hãy xin hướng dẫn nhãn của từng khách hàng trước khi đặt in.

Chọn loại nào cho kho, vận chuyển và nhãn nội bộ?

Dưới đây là cách chọn theo tình huống, thay cho một công thức chung.

Nhãn vị trí kệ, nhãn pallet nội bộ, mã tài sản, phiếu công đoạn. Chọn Code 128. Dữ liệu thường lẫn chữ và số, cần ngắn gọn để vừa tem, và ký tự kiểm tra có sẵn giúp giảm lỗi nhập sai. Đây là lựa chọn mặc định hợp lý khi bạn tự quy ước nội dung mã.

Nhãn thùng bán ra thị trường, chỉ cần GTIN. Chọn ITF-14 với khung viền, nhất là khi in thẳng lên carton sóng. Đảm bảo GTIN thùng được cấp đúng theo hệ thống mã số của doanh nghiệp.

Nhãn thùng và pallet cần số lô, hạn dùng, SSCC. Chọn GS1-128. Đây là loại mã duy nhất trong bốn cái tên của bài mà bản thân nó được thiết kế để mang các AI đó. Cần thêm cổng kiểm tra cú pháp AI trong phần mềm in nhãn.

Kho đang chạy máy quét hoặc phần mềm đời cũ. Giữ Code 39 nếu thiết bị chỉ đọc được loại này, nhưng đặt kế hoạch chuyển dần sang Code 128. Trước khi đổi, kiểm tra cấu hình máy quét xem Code 128 đã được bật chưa; nhiều thiết bị cho phép bật hoặc tắt từng loại mã.

Hệ thống thư viện, ngân hàng máu, hoặc đối tác chỉ chấp nhận Codabar. Tuân theo yêu cầu của họ, và giữ đúng cặp ký tự bắt đầu/kết thúc.

Cần chứa nhiều thông tin, tiếng Việt có dấu, hoặc đường dẫn truy xuất. Mã vạch tuyến tính không phải công cụ phù hợp. Hãy xem xét mã hai chiều như QR Code hoặc GS1 DataMatrix. Với nhu cầu truy xuất nguồn gốc theo lô hay từng đơn vị, mã định danh trên nhãn chỉ là chìa khoá; phần dữ liệu truy xuất được lưu trong hệ thống phía sau, ví dụ nền tảng như VNCX kết nối mã định danh với chuỗi sự kiện theo chuẩn GS1/EPCIS.

Những lỗi thực tế khi triển khai

Lỗi hay gặp không nằm ở việc chọn sai loại mã, mà ở những chi tiết xung quanh.

Thứ nhất, ITF với số chữ số lẻ. Hệ thống thêm số 0 ở đầu cho đủ chẵn, nhưng phần mềm đọc ở đầu kia lại không bỏ số 0 đó đi, dẫn tới so khớp sai. Hãy thống nhất độ dài dữ liệu ngay từ lúc thiết kế.

Thứ hai, Code 39 in bằng phông chữ nhưng quên dấu sao ở hai đầu. Phông chữ mã vạch thường yêu cầu bạn tự thêm ký tự bắt đầu/kết thúc; thiếu chúng thì máy quét không đọc được.

Thứ ba, máy quét bị tắt loại mã cần thiết. Một mã in đẹp vẫn không đọc được nếu thiết bị không bật loại mã đó. Khi đổi loại mã, hãy kiểm thử trên toàn bộ thiết bị thực tế, không chỉ một máy.

Thứ tư, bỏ qua vùng trống hai đầu. Mọi loại mã vạch tuyến tính đều cần vùng trống đủ rộng; dán nhãn sát mép thùng hay sát nếp gấp làm mất vùng này.

Thứ năm, coi Code 128 và GS1-128 là một. Nếu đối tác phân tích AI mà bạn gửi chuỗi tự đặt không có FNC1, dữ liệu sẽ bị từ chối hoặc hiểu sai.

Cuối cùng, in thử và quét thử trên vật liệu thật. Mã in trên nhãn giấy trơn sẽ khác mã in trực tiếp lên carton sóng; ITF-14 có lợi thế đúng ở tình huống thứ hai.

Câu hỏi thường gặp

Code 128 có luôn tốt hơn Code 39 không?

Về kỹ thuật, Code 128 mã hoá được nhiều ký tự hơn (cả chữ thường), gọn hơn và có ký tự kiểm tra tự động, nên thường là lựa chọn tốt hơn cho nhãn mới. Code 39 vẫn hợp lý khi thiết bị hoặc phần mềm đang dùng chỉ hỗ trợ nó.

ITF có mã hoá được chữ cái không?

Không. ITF chỉ mã hoá chữ số và cần số chữ số chẵn vì mỗi cặp số được mã hoá cùng nhau. Nếu cần chữ cái, hãy dùng Code 128 hoặc Code 39.

Code 128 và GS1-128 khác nhau thế nào?

GS1-128 là tập con của Code 128, bắt đầu bằng ký tự FNC1 và tổ chức dữ liệu theo các mã ứng dụng (AI) như GTIN, số lô, hạn dùng. Code 128 thông thường có thể chứa chuỗi bất kỳ do bạn tự quy ước.

Thùng carton nên dùng ITF-14 hay GS1-128?

Nếu chỉ cần GTIN thùng và in trực tiếp lên carton sóng, ITF-14 đơn giản và bền hơn. Nếu cần số lô, hạn dùng, serial hoặc SSCC, hãy dùng GS1-128, và kiểm tra yêu cầu nhãn của từng đối tác trước khi in.

Có nên dùng Codabar cho hệ thống mới không?

Thông thường là không. Codabar không có một chuẩn duy nhất và chủ yếu còn ở các hệ thống đã có từ lâu như thư viện hay ngân hàng máu. Chỉ dùng khi phải tương thích với hệ thống đã chuẩn hoá loại mã này.

#mã vạch#Code 128#Code 39#ITF-14#Codabar#GS1-128#kho vận

Tác giả

VNCX Team

Chia sẻ bài viết

ZaloFacebook

Bắt đầu với VNCX

Cần đăng ký mã vạch GS1 cho sản phẩm?

VNCX tư vấn, soạn hồ sơ, nộp và theo dõi tới khi doanh nghiệp có mã

Xem tất cả