Định danh người bán sàn TMĐT từ 1/7/2026: xác thực xong, hàng giả đã hết chưa?

Một câu hỏi khách hàng hỏi chúng tôi tuần trước

Một anh giám đốc công ty mỹ phẩm ở Bình Dương gọi cho chúng tôi, giọng khá sốt ruột: "Tháng sau luật mới có hiệu lực, bên em nghe nói sàn sẽ định danh người bán, vậy công ty anh có phải làm gì thêm không, hay để Shopee với TikTok Shop tự lo?" Câu hỏi đó, thật ra, đang được hàng chục nghìn người tìm trên Google mỗi ngày, dưới rất nhiều biến thể: "bán hàng online có phải xác thực danh tính không", "sàn TMĐT chịu trách nhiệm gì khi bán hàng giả", "1/7/2026 quy định mới là gì".

Câu trả lời ngắn gọn cho anh giám đốc kia, và cho phần lớn người đang tìm kiếm cụm từ này: đúng, sàn phải định danh người bán. Nhưng câu hỏi anh ấy nên hỏi tiếp mới là câu quan trọng hơn — và gần như không tờ báo nào trả lời giúp anh. Bài viết này sẽ đi qua cả hai phần.

Luật nói gì: từ 1/7/2026, "không định danh, không được bán hàng"

Luật Thương mại điện tử 2025 (số 122/2025/QH15) chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, và phần được nhắc tới nhiều nhất là nguyên tắc mới: người bán trên bất kỳ nền tảng trung gian nào — Shopee, Lazada, TikTok Shop, Tiki, hay các sàn nhỏ hơn — đều phải cung cấp thông tin để chủ sàn thực hiện xác thực điện tử danh tính trước khi được phép mở gian hàng và bán hàng.

Điểm khác so với trước đây nằm ở chữ "trước khi". Trước 1/7/2026, phần lớn các sàn cho đăng ký gian hàng khá dễ dàng, xác minh giấy tờ thường diễn ra sau, thậm chí nhiều trường hợp gần như không diễn ra nếu người bán không rút tiền số lượng lớn. Từ mốc này, trình tự bị đảo ngược: xác thực xong mới được bán, không phải bán rồi xác thực sau.

Cách xác thực cũng được phân theo loại hình người bán. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh xác thực dựa trên mã số thuế, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh gắn với định danh cá nhân người đại diện. Cá nhân bán hàng nhỏ lẻ xác thực qua căn cước công dân gắn chip, kết nối với hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia (VNeID). Người bán nước ngoài không có các giấy tờ trong nước thì xác thực bằng hộ chiếu hoặc giấy tờ pháp lý tương đương do cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại cấp, kèm theo thông tin về đại diện tại Việt Nam nếu có phát sinh giao dịch với người tiêu dùng trong nước.

Một nhóm bị nhắc tới riêng là người bán qua livestream — hình thức bán hàng đang chiếm tỷ trọng lớn trên TikTok Shop và Facebook. Nền tảng phải xác thực danh tính người phát trực tiếp trước khi cho phép bán, đồng thời lưu trữ video buổi live tối thiểu một năm. Người livestream chịu trách nhiệm trực tiếp về những gì mình nói trên sóng — công dụng, xuất xứ, chất lượng sản phẩm — không được nói quá so với thực tế, đúng như nhiều KOL từng bị xử phạt vì quảng cáo sai sự thật trong hai năm qua.

Sàn không còn là "bên trung gian vô can" — trách nhiệm với hàng giả bị siết chặt

Phần thứ hai của luật, ít được để ý hơn phần định danh nhưng tác động không nhỏ hơn, là trách nhiệm của chính chủ sàn đối với hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc lưu thông trên nền tảng của mình.

Cụ thể, trước khi cho hiển thị bất kỳ sản phẩm nào, sàn phải kiểm duyệt nội dung thông tin hàng hóa do người bán khởi tạo, nhằm ngăn chặn hàng cấm, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ lọt lên gian hàng. Với những ngành hàng có điều kiện — thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thiết bị y tế, đồ điện — sàn còn phải yêu cầu người bán xuất trình giấy phép chuyên ngành trước khi duyệt đăng bán, chứ không chỉ dừng ở giấy đăng ký kinh doanh.

Sau khi hàng đã bán ra, trách nhiệm của sàn vẫn chưa hết. Dữ liệu về hàng hóa phải được lưu trữ tối thiểu một năm kể từ ngày đăng, phục vụ tra cứu khi có tranh chấp hoặc khi cơ quan quản lý yêu cầu. Nếu phát hiện hàng lỗi, hàng bị thu hồi, sàn phải chủ động thông báo công khai và gửi cảnh báo trực tiếp tới người mua đã từng đặt sản phẩm đó — một nghĩa vụ gần giống với quy trình thu hồi sản phẩm (product recall) mà các ngành thực phẩm, dược phẩm vốn đã quen thuộc, nay áp cả sang thương mại điện tử.

Điều khiến nhiều chủ sàn phải xem lại mô hình vận hành là quy định về bồi thường liên đới. Nếu sàn buông lỏng quản lý, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm duyệt và xác thực, dẫn tới thiệt hại cho người mua, chủ quản nền tảng phải chịu trách nhiệm bồi thường trực tiếp hoặc liên đới cùng người bán — không còn có thể núp sau lý lẽ "chúng tôi chỉ là bên trung gian kết nối". Đây là lý do TikTok Shop công bố đang triển khai kết hợp AI và đội ngũ kiểm duyệt viên con người để rà soát hàng cấm, hàng giả, quảng cáo sai sự thật ngay từ khâu đăng bán, thay vì chờ người dùng report.

Một chi tiết thực tế đáng chú ý: khi sàn muốn hạn chế hoặc đóng một gian hàng, luật buộc phải thông báo trước tối thiểu 5 ngày, trừ trường hợp khẩn cấp theo yêu cầu của cơ quan nhà nước. Với người bán, đây vừa là một lớp bảo vệ (không bị khóa shop đột ngột không lý do), vừa là tín hiệu cho thấy sàn có nghĩa vụ ghi chép, lưu vết mọi quyết định xử lý gian hàng — dữ liệu này về sau có thể trở thành bằng chứng trong tranh chấp.

Khoảng trống mà tất cả các bài báo đều bỏ qua: định danh người, không phải định danh hàng

Đọc qua khoảng chục bài viết đang xếp hạng cao nhất cho chủ đề này, tất cả đều dừng lại ở việc diễn giải luật: ai phải xác thực, xác thực bằng gì, sàn chịu trách nhiệm ra sao, chế tài thế nào. Không bài nào đặt câu hỏi mà bất kỳ ai làm sản xuất, phân phối thật sự cũng sẽ hỏi: xác thực xong người bán, thì hàng họ bán có chắc là hàng thật không?

Câu trả lời là không hề chắc. Luật yêu cầu xác thực danh tính của chủ thể kinh doanh — tức là biết chính xác ai đứng sau gian hàng, có thể truy trách nhiệm pháp lý khi cần. Nhưng một cá nhân hoàn toàn hợp pháp, đã được xác thực bằng căn cước gắn chip, có mã số thuế đàng hoàng, vẫn có thể nhập hàng giả, hàng nhái thương hiệu của người khác về bán. Định danh người bán giải quyết bài toán "ai chịu trách nhiệm khi có chuyện", chứ không tự động giải quyết bài toán "sản phẩm này có đúng là hàng chính hãng không". Hai việc này độc lập với nhau, và chính vì độc lập nên luật mới phải tách riêng hai nhóm nghĩa vụ: nghĩa vụ định danh chủ thể, và nghĩa vụ kiểm duyệt nội dung hàng hóa.

Điều này quan trọng nhất với đúng nhóm đang đọc bài này — doanh nghiệp sản xuất và người quản lý chuỗi cung ứng. Vì trong thực tế, phần lớn hàng giả trên sàn TMĐT không phải do chính thương hiệu chính chủ đăng bán, mà do một bên thứ ba — có thể là nhà phân phối không được ủy quyền, có thể là đối tượng cố tình làm giả bao bì — mở một gian hàng hoàn toàn hợp lệ, xác thực danh tính đầy đủ, rồi bán sản phẩm gắn mác thương hiệu của bạn. Từ 1/7/2026, gian hàng đó vẫn được phép hoạt động, vì chủ gian hàng đã định danh đúng quy trình. Cái sàn kiểm duyệt được là có giấy phép kinh doanh hợp lệ hay không, chứ sàn không có công cụ để biết chai dầu gội trong ảnh chụp sản phẩm có đúng là dầu gội xuất xưởng từ nhà máy của bạn hay là hàng chiết lại từ chai rỗng thu gom ngoài chợ.

Vậy doanh nghiệp sản xuất cần làm gì thêm, ngoài việc chờ sàn xác thực

Đây là phần chúng tôi khuyên khách hàng làm, dựa trên chính những ca đã gặp trong hai năm hỗ trợ doanh nghiệp truy xuất nguồn gốc.

Thứ nhất, tách bạch rõ ràng giữa gian hàng chính hãng và các gian hàng phân phối được ủy quyền, rồi công bố danh sách này một cách công khai, dễ tra cứu — trên website công ty, trên fanpage, và quan trọng hơn là gắn liền với chính sản phẩm thông qua một lớp xác thực độc lập với sàn. Khi luật đã buộc sàn phải xác thực người bán, doanh nghiệp nên tận dụng đúng thời điểm này để truyền thông thêm một bước: "hàng chính hãng của chúng tôi có mã QR truy xuất, quét là biết thật giả, biết nhà máy nào sản xuất, lô nào, ngày nào" — một lớp định danh sản phẩm nằm ngoài phạm vi mà luật yêu cầu sàn phải làm, nhưng lại chính là thứ người tiêu dùng thật sự cần để yên tâm bấm nút mua.

Thứ hai, chuẩn bị sẵn hồ sơ chứng minh nguồn gốc cho từng lô hàng đang lưu thông, vì nghĩa vụ lưu trữ dữ liệu và tiếp nhận đổi trả của sàn (tối thiểu một năm) đồng nghĩa với việc nếu có tranh chấp về việc "hàng không đúng mô tả" hay bị nghi ngờ là hàng giả, doanh nghiệp sẽ cần cung cấp bằng chứng nhanh hơn, cụ thể hơn những gì một tờ hóa đơn giấy có thể làm được. Một hệ thống truy xuất theo lô sản xuất, gắn với sự kiện xuất kho, vận chuyển, giao hàng theo chuẩn GS1/EPCIS giúp doanh nghiệp trả lời trong vài phút thay vì vài tuần khi sàn hoặc cơ quan quản lý yêu cầu giải trình.

Thứ ba, với các thương hiệu từng bị làm giả hoặc nghi ngờ bị làm giả, đây là thời điểm tốt để rà lại toàn bộ các gian hàng đang bán sản phẩm mang tên mình trên các sàn lớn, đối chiếu với danh sách nhà phân phối được ủy quyền. Nguyên tắc "không định danh, không được bán" giúp việc này dễ hơn trước — vì giờ mọi gian hàng đều gắn với một pháp nhân hoặc cá nhân đã xác thực, việc gửi khiếu nại vi phạm nhãn hiệu, yêu cầu sàn gỡ gian hàng giả mạo sẽ có căn cứ pháp lý rõ ràng hơn so với thời còn bán ẩn danh.

Thứ tư, nếu doanh nghiệp có kênh livestream bán hàng — tự làm hoặc thuê KOL — cần rà lại kịch bản nội dung để đảm bảo không có phát ngôn vượt quá công dụng thực tế của sản phẩm, vì giờ đây cả nền tảng lẫn người phát trực tiếp đều bị ràng buộc trách nhiệm, và video được lưu trữ cả năm làm bằng chứng.

Một ví dụ cụ thể để hình dung

Giả sử một công ty sản xuất nước mắm ở Phú Quốc bán qua ba kênh: gian hàng chính hãng trên Shopee, một nhà phân phối tại Hà Nội bán qua TikTok Shop, và một số đại lý nhỏ lẻ bán trên Facebook. Sau 1/7/2026, cả ba kênh đều phải xác thực danh tính người đứng sau gian hàng — không kênh nào còn ẩn danh được. Nhưng nếu xuất hiện một gian hàng thứ tư, không nằm trong ba kênh trên, cũng bán chai nước mắm gắn nhãn hiệu tương tự, gian hàng đó vẫn có thể vượt qua bước xác thực danh tính của sàn một cách hợp lệ — vì người đứng sau là có thật, giấy tờ là thật, chỉ có sản phẩm bên trong chai là không phải hàng chính hãng.

Đây chính là lúc mã QR truy xuất gắn trên từng chai phát huy tác dụng mà không luật nào ép sàn phải làm thay công ty: người mua quét mã, thấy ngay sản phẩm không nằm trong hệ thống lô sản xuất chính thức, hoặc mã đã được quét tại một địa điểm khác trước đó — dấu hiệu of hàng giả, hàng làm nhái bao bì. Công ty nước mắm khi đó có bằng chứng cụ thể để gửi cho sàn, yêu cầu gỡ gian hàng vi phạm, thay vì chỉ dựa vào cảm quan "nhìn giống hàng giả".

Tóm lại

Quy định có hiệu lực từ 1/7/2026 giải quyết đúng một nửa vấn đề mà thị trường thương mại điện tử đang gặp phải: buộc mọi người bán phải lộ diện, chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng, và buộc sàn phải kiểm duyệt, lưu trữ, bồi thường khi buông lỏng. Nửa còn lại — bảo đảm sản phẩm bên trong gói hàng đúng là hàng thật — vẫn nằm ngoài phạm vi mà luật có thể quán xuyến hết, và là phần doanh nghiệp sản xuất phải tự lo cho chính mình. Định danh người bán làm sạch được ai đang bán, nhưng chỉ có định danh sản phẩm mới làm sạch được cái đang được bán. Hai lớp này cần đi cùng nhau, và doanh nghiệp nào chuẩn bị lớp thứ hai sớm sẽ là bên hưởng lợi nhiều nhất khi thị trường bắt đầu minh bạch hơn từ tháng 7 này.