Khi Excel không còn đủ: Câu chuyện thực của một nhà máy bánh kẹo
Nhiều năm trước, tôi gặp một người quản lý sản xuất của một nhà máy bánh kẹo vừa và nhỏ ở Hà Nội. Ông ta có một bảng Excel rất lớn, quản lý toàn bộ lô hàng, kho tàng, xuất hàng, và cả việc thực hiện truy xuất nguồn gốc cho khách hàng. Con số thực tế là 47 chiếc máy tính khác nhau, mỗi máy có một bản sao khác nhau của bảng Excel đó, và bộ phận thống kê phải dành hàng ngày để "hợp nhất" dữ liệu từ các tờ tính này để có một báo cáo đúng chuẩn.
Khi khách hàng muốn truy xuất nguồn gốc sản phẩm qua QR Code, ông ta phải thuê một công ty IT với mức chi phí cao hơn doanh thu của cả quý để xây dựng một hệ thống. Tôi hỏi tại sao không thuê một lập trình viên trong nước để làm rẻ hơn. Ông ta cười và nói: "Công ty nhỏ như chúng tôi, cần gì phải xây dựng hệ thống cứng nhắc? Chúng tôi chỉ cần nó đơn giản, thay đổi nhanh, và dùng được trong vòng vài tuần, chứ không phải vài tháng."
Đó chính là lúc tôi nhận ra: thế hệ quản lý chuỗi cung ứng mới không cần lập trình viên. Họ cần công cụ mà họ có thể tự mình xây dựng.
Low-code và no-code là gì, và tại sao nó lại là tương lai
Low-code và no-code không phải những khái niệm hoàn toàn mới, nhưng sự phổ biến của chúng trong ngành quản lý chuỗi cung ứng lại là một xu hướng tương đối gần đây. Nếu bạn chưa quen với những thuật ngữ này, hãy tưởng tượng một nền tảng cho phép bạn xây dựng quy trình, tự động hóa, và quản lý dữ liệu mà không cần viết một dòng code—hoặc chỉ cần viết rất ít code.
No-code là hoàn toàn không có lập trình. Bạn kéo thả các khối logic, kết nối các bước, tạo quy trình. Low-code là bạn có thể kéo thả, nhưng khi cần tùy biến hoặc giải quyết vấn đề phức tạp hơn, bạn cũng có thể viết một đoạn code nhỏ mà không cần phải xây dựng toàn bộ hệ thống từ đầu.
Doanh nghiệp sản xuất ở Việt Nam, đặc biệt là những doanh nghiệp vừa và nhỏ, ngày nay đối mặt với một vấn đề kép: họ cần cập nhật hệ thống quản lý của mình để thích ứng với yêu cầu khách hàng (như truy xuất nguồn gốc, QR Code, GS1), nhưng họ không có quỹ lương để nuôi một đội ngũ IT bền vững. Low-code, no-code giải quyết chính xác vấn đề này.
Theo báo cáo của Gartner năm 2024, số lượng ứng dụng sử dụng low-code, no-code đã tăng 50% so với năm trước, và phần lớn là trong lĩnh vực logistic, sản xuất, và chuỗi cung ứng. Tại Việt Nam, con số này có thể còn cao hơn, bởi vì nhu cầu số hóa đang diễn ra với tốc độ chóng mặt, nhưng các doanh nghiệp không có đủ nhân lực IT.
Ứng dụng thực tế: Truy xuất nguồn gốc không cần khởi động IT project
Hãy quay trở lại nhà máy bánh kẹo kia. Vài năm trước, để triển khai quy trình truy xuất nguồn gốc, họ cần:
- Một hệ thống để ghi nhận dữ liệu sản xuất (ngày, ca làm, thành phần nguyên liệu, bước chế biến)
- Một hệ thống để tạo QR Code gắn trên sản phẩm
- Một cơ sở dữ liệu để lưu thông tin sản phẩm
- Một ứng dụng web hoặc mobile cho khách hàng quét QR Code để xem thông tin
Nếu sử dụng cách truyền thống, mỗi bước đó là một dự án riêng, với chi phí cộng lại có thể từ 200 đến 500 triệu đồng, thời gian 6 tháng.
Nhưng nếu sử dụng nền tảng low-code như Zapier, Make, hoặc các công cụ tương tự, họ có thể:
Tạo một form để công nhân nhập dữ liệu sản xuất trực tiếp trên điện thoại. Dữ liệu tự động lưu vào một cơ sở dữ liệu được chia sẻ. Hệ thống tự động tạo QR Code (có thể dùng một API đơn giản, không cần code phức tạp). Tạo một trang web đơn giản để khách hàng quét QR Code và xem thông tin. Một bộ phận khác có thể tạo thêm các quy tắc: nếu phát hiện sản phẩm nào hết hạn, hệ thống sẽ gửi cảnh báo tự động.
Tất cả những điều này có thể được xây dựng trong vòng 2-3 tuần, với chi phí chỉ từ 20-30 triệu đồng, và quan trọng nhất—nhân viên tại doanh nghiệp có thể tự mình chỉnh sửa khi cần, mà không cần chờ IT.
Đây là sức mạnh thực sự của low-code: tốc độ triển khai và sự linh hoạt.
Tích hợp với blockchain và GS1: Không phải là giới hạn
Một lo ngại phổ biến là: liệu low-code, no-code có thể xử lý những công nghệ phức tạp như blockchain, GS1 format không? Câu trả lời là có, và trong hầu hết các trường hợp.
Nếu bạn muốn dùng blockchain để ghi lại các sự kiện sản xuất (ví dụ, mỗi lô sản phẩm được tạo, mỗi lô được kiểm tra chất lượng, mỗi lô được gửi đi), bạn không cần xây dựng một blockchain của riêng mình. Những nền tảng như Hyperledger hoặc các API blockchain có sẵn (ví dụ, từ những nhà cung cấp dịch vụ blockchain công cộng) đã cung cấp API đơn giản. Bạn chỉ cần kết nối API đó với nền tảng low-code của bạn, và bất cứ khi nào một sự kiện diễn ra trong dây chuyền sản xuất, dữ liệu sẽ tự động được ghi lại trên blockchain.
Tương tự, GS1—tiêu chuẩn quốc tế cho mã vạch, QR Code, và định danh sản phẩm—cũng không phức tạp như vẻ ngoài. GS1 chỉ là một bộ quy tắc về cách định dạng dữ liệu. Nếu bạn sử dụng nền tảng low-code, bạn có thể tạo một "template" hoặc một hàm đơn giản để format dữ liệu theo GS1, và sau đó tạo QR Code từ dữ liệu đó.
Một nhà sản xuất hàng hóa tiêu dùng ở Hồ Chí Minh mà tôi biết đã làm đúng như vậy. Họ sử dụng một nền tảng low-code để tạo QR Code theo chuẩn GS1, tích hợp dữ liệu từ hệ thống ERP của họ. Tất cả diễn ra tự động mà không cần một lập trình viên chuyên biệt.
Mặt trái: Những thách thức khi triển khai low-code
Tất nhiên, low-code, no-code không phải là viên đạn vàng. Có những vấn đề cần chú ý.
Thứ nhất, khi doanh nghiệp của bạn tăng trưởng, và quy mô dữ liệu trở nên khổng lồ, những nền tảng low-code có thể không đủ nhanh. Nếu bạn có triệu con hạt của dữ liệu cần xử lý mỗi ngày, bạn sẽ cần một hệ thống được tối ưu hóa cho hiệu năng cao.
Thứ hai, bảo mật. Khi dữ liệu chuỗi cung ứng của bạn—đặc biệt là dữ liệu về nguyên liệu, công thức, nhà cung cấp—được lưu trữ trên một nền tảng low-code bên thứ ba, bạn phải chắc chắn rằng dữ liệu đó được bảo vệ đúng cách. Điều này đòi hỏi bạn phải nghiên cứu kỹ về chính sách bảo mật, mã hóa, và quyền truy cập của nền tảng bạn chọn.
Thứ ba, kỹ năng. Mặc dù no-code không đòi hỏi lập trình viên, nó vẫn đòi hỏi những người dùng hiểu biết về logic quy trình, cấu trúc dữ liệu, và tư duy phân tích. Nếu nhân viên của bạn chưa có những kỹ năng này, bạn sẽ phải đầu tư vào đào tạo.
Chiến lược triển khai cho doanh nghiệp Việt Nam
Nếu bạn đang cân nhắc sử dụng low-code, no-code cho chuỗi cung ứng của mình, đây là những bước tôi khuyên bạn nên làm:
Bước một: Bắt đầu với một vấn đề nhỏ. Đừng cố gắng xây dựng toàn bộ hệ thống truy xuất nguồn gốc ngay từ đầu. Hãy chọn một quy trình nhỏ—ví dụ, tự động hóa cảnh báo về tồn kho hoặc gửi thông báo khi có sản phẩm gần hết hạn.
Bước hai: Chọn nền tảng phù hợp. Có rất nhiều lựa chọn, từ những công cụ miễn phí như Zapier đến những nền tảng chuyên nghiệp hơn. Hãy yêu cầu một bản trial, và hãy test thực tế với dữ liệu của doanh nghiệp mình.
Bước ba: Đặc biệt quan trọng—hãy chắc chắn rằng nền tảng bạn chọn có thể tích hợp với những hệ thống hiện tại của bạn (ERP, hệ thống quản lý kho, hoặc thậm chí spreadsheet Excel). Nếu nó không tương thích, thì low-code cũng không giúp ích được.
Bước bốn: Đặt ra một kế hoạch để mở rộng. Nếu bước đầu thành công, bạn có thể sử dụng cùng nền tảng để xây dựng các quy trình phức tạp hơn—ví dụ, quản lý toàn bộ quy trình truy xuất nguồn gốc với QR Code, ghi nhận dữ liệu lô hàng, và tự động tạo báo cáo.
Kết luận: Tương lai là trong tay bạn
Low-code, no-code không phải là một xu hướng tạm thời. Nó là sự chuyển đổi cơ bản trong cách các doanh nghiệp xây dựng hệ thống. Đặc biệt đối với những doanh nghiệp sản xuất Việt Nam, nơi mà tốc độ và chi phí luôn là những yếu tố quyết định, low-code, no-code mở ra một con đường mới để cứng cập hóa chuỗi cung ứng mà không cần một khoản đầu tư khổng lồ vào IT.
Bạn không cần đợi một lập trình viên để xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, quản lý QR Code, hoặc thậm chí tích hợp blockchain vào quy trình của mình. Bạn có thể tự mình làm, hoặc nhờ một cộng sự giỏi về kỹ thuật—mà không cần anh ta phải biết lập trình.
Nhiều nền tảng, như VNCX, đã bắt đầu cung cấp những công cụ này với giao diện user-friendly, hỗ trợ trực tiếp cho truy xuất nguồn gốc, quản lý QR Code, và tuân thủ chuẩn GS1. Nếu bạn chưa khám phá những nền tảng này, đây là thời điểm tốt để bắt đầu. Hành động nhanh, bạn sẽ có lợi thế cạnh tranh đối với những doanh nghiệp cùng ngành còn để trên giấy.
