Chương trình đối tác VNCX Partner: Xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch cùng nhau
Tôi còn nhớ lần đầu tiên gặp Anh Hùng, chủ một xưởng may xuất khẩu ở Tân Bình. Anh mắc một câu hỏi rất đơn giản: "Ứ, tôi muốn triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc như những nhà máy lớn, nhưng tôi chỉ có 20 công nhân và 2 người sale. Tôi nên bắt đầu từ đâu?"
Nếu bạn là chủ doanh nghiệp sản xuất hay quản lý chuỗi cung ứng, có lẽ bạn cũng từng có câu hỏi tương tự. Thời nay, truy xuất nguồn gốc không còn là "xu thế" mà đã trở thành yêu cầu. Khách hàng quốc tế đòi QR Code, chứng chỉ, dữ liệu blockchain đầy đủ. Nhưng xây dựng toàn bộ hệ thống từ đầu? Đó là một việc rất phức tạp — cần tem QR chất lượng, phần mềm quản lý dữ liệu, tích hợp với các bên liên quan, bảo mật thông tin. Chi phí có thể lên tới hàng tỷ đồng.
Đó chính là lý do tại sao Chương trình đối tác VNCX Partner ra đời.
Vấn đề thực tế: Tại sao "solo" không còn là lựa chọn?
Mười năm trước, một số công ty lớn đã xây dựng hệ thống truy xuất theo cách "nhà làm nhà" — tuyển đội phát triển, mua server, đầu tư quản lý dữ liệu. Nhưng con đường đó không phải dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tại sao?
Thứ nhất, chi phí ban đầu quá cao. Bạn phải thuê kỹ sư phần mềm giỏi, không phải việc dễ dàng hiện nay. Họ sẽ tốn khoảng 30-50 triệu/tháng mỗi người, và bạn cần ít nhất 2-3 người cho vài năm. Con số nào, nhân lên, để rồi hệ thống vẫn chưa ổn định?
Thứ hai, dữ liệu khó chuẩn hóa. Mỗi doanh nghiệp có cách ghi nhận dữ liệu khác nhau. Cái lô hàng được ghi là "2024-01-15" ở nhà máy A, nhưng lại là "15/01/2024" ở nhà cung cấp B. Khi đó, việc tích hợp với khách hàng quốc tế, với các bên logistics, với blockchain — tất cả đều trở nên phức tạp hơn. GS1 và EPCIS đặt ra tiêu chuẩn, nhưng tuân thủ tiêu chuẩn đó không phải chuyện nhỏ.
Thứ ba, bạn chỉ có khách hàng từ một hoặc hai thị trường, nhưng bạn phải xây dựng hệ thống cho tất cả có thể. Đó là dư thừa — chi phí lớn để dùng 30%.
Hệ sinh thái đối tác: Mỗi người làm những gì mình giỏi
Ý tưởng của Chương trình VNCX Partner rất đơn giản: thay vì mỗi doanh nghiệp tự làm tất cả, tại sao không chia sẻ vai trò?
Hãy tưởng tượng như một vòng ngoài chuỗi cung ứng của bạn, bạn có:
Nhà cung cấp tem QR — Người in ấn tem chất lượng cao, đảm bảo độc lập và an toàn. Họ không cần biết doanh nghiệp bạn sản xuất cái gì — họ chỉ lo in tem đúng thông số GS1.
Nền tảng quản lý dữ liệu — Công ty cung cấp phần mềm, database, và giao diện web. Bạn nhập dữ liệu sản xuất vào đây, nó sẽ tự động tạo QR Code, lưu trữ lịch sử sản phẩm, cung cấp API cho khách hàng.
Các nhà tích hợp — Người xây dựng cầu nối giữa hệ thống bạn, khách hàng quốc tế, và các tiêu chuẩn như blockchain, IoT, cảm biến nhiệt độ.
Các tổ chức chứng thực — GS1 Việt Nam, các bên kiểm toán, hay những công ty tư vấn chuyên sâu.
Mỗi người làm những gì mình giỏi nhất, không ai phải một mình gánh vác mọi thứ. Bạn — chủ doanh nghiệp — chỉ cần tập trung vào lõi của mình: sản xuất sản phẩm tốt, ghi nhận dữ liệu đầy đủ.
Câu chuyện thực tế: Từ lo lắng đến thành công
Quay lại Anh Hùng, xưởng may của anh. Anh đến với VNCX Partner vào đầu năm 2024, thời điểm khách hàng Nhật Bản bắt đầu yêu cầu QR Code trên mỗi sản phẩm. Lúc đó, anh mới chỉ có một người phụ trách kho, không có hệ thống gì cả.
Trong vòng 4 tuần, với sự hỗ trợ từ đơn vị cung cấp phần mềm, xưởng may đã lắp đặt máy in QR Code tại dây chuyền sản xuất, thiết lập quy trình nhập liệu cho mỗi lô hàng (thời gian sản xuất, kích cỡ, màu sắc, người kiểm chất lượng), và nối kết với khách hàng Nhật Bản để họ quét QR xem dữ liệu sản phẩm.
Chi phí? Anh chỉ phải trả hàng vài triệu/tháng cho phần mềm, không phải hàng tỷ. Và quan trọng hơn, trong 6 tháng đầu, lô hàng giả được phát hiện giảm từ 2-3% xuống còn dưới 0.5%. Khách hàng Nhật rất hài lòng và tăng đơn hàng lên 40%.
Hay là case của anh Tú, người quản lý một trang trại cà phê ở Gia Lai. Anh Tú muốn xuất khẩu cà phê specialty ra các nước châu Âu, nhưng những khách hàng đó đều yêu cầu chuỗi cung ứng minh bạch, từ vườn đến roaster. Anh Tú không có kiến thức về blockchain, về API, về GS1. Nhưng thông qua hệ sinh thái VNCX Partner, anh được nối kết với công ty cấp tem QR gắn vào bao cà phê, nền tảng quản lý lưu dữ liệu từ khâu thu hoạch đến rang đóng gói, và nhà tích hợp kết nối với hệ thống blockchain của roaster ở Bỉ.
Kết quả? Anh bán cà phê specialty với giá gấp 3-4 lần cà phê thường, và khách hàng châu Âu rất yên tâm vì họ có thể xem trực tiếp dữ liệu vườn, quá trình xử lý, thậm chí là ảnh của chính anh Tú đứng giữa vườn cà phê.
Lợi ích không chỉ là minh bạch
Khi nhìn vào chương trình đối tác, nhiều doanh nghiệp ban đầu chỉ nghĩ: "Cơ chứ, tôi cần cái này để bán cho khách hàng quốc tế". Điều đó đúng, nhưng lợi ích còn sâu hơn.
Thứ nhất, giảm hàng giả và hàng nhái. Nếu sản phẩm thật có QR Code kết nối với blockchain, người tiêu dùng có thể kiểm chứng tức thì. Tôi gặp một công ty bánh kẹo ở TPHCM, họ giảm được 95% hàng giả trên thị trường trong vòng 6 tháng sau khi triển khai. Đó là tiền thật.
Thứ hai, nâng cao giá trị sản phẩm. Khách hàng sẵn sàng trả thêm cho sản phẩm mà họ biết được từ đâu tới. Một hợp tác xã sản xuất trà ở Thái Nguyên tăng giá bán lên 3 lần sau khi cung cấp được lịch sử chi tiết từ vườn đến cốc trà. Đó không phải quảng cáo — đó là minh bạch thực sự.
Thứ ba, quản lý chuỗi cung ứng tốt hơn. Khi dữ liệu tập trung, bạn dễ dàng phát hiện sự cố trong vận chuyển, giảm thất thoát, quản lý hạn sử dụng tốt hơn. Một công ty thực phẩm đông lạnh báo rằng sau khi triển khai hệ thống, họ giảm được 12% thất thoát sản phẩm vì tập quản lý lô hàng tốt hơn.
Thứ tư, sẵn sàng cho quy định tương lai. Tiêu chuẩn GS1, EPCIS, quy định về carbon tracking cho EU — những thứ này sắp tới hoặc đang triển khai. Nếu bạn tham gia hệ sinh thái đối tác, bạn sẽ không bị bất ngờ, vì hệ sinh thái sẽ tiến hóa cùng với quy định.
Tầm nhìn: Từ minh bạch thứ cấp đến hệ sinh thái toàn cầu
Hiện nay, phần lớn các hệ thống truy xuất còn là "minh bạch thứ cấp" — tức là khách hàng tin bạn đã ghi nhận dữ liệu đúng. Nhưng trong tương lai gần, nó sẽ là minh bạch thật sự — mỗi khâu từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, vận chuyển, đến tay khách hàng, đều được ghi nhận bởi IoT sensors, camera, hoặc blockchain.
Chương trình VNCX Partner đang xây dựng hệ sinh thái đó — nơi mà không chỉ các doanh nghiệp Việt, mà còn các nhà cung cấp toàn cầu, khách hàng, ngành công nghiệp, và những tổ chức quốc tế, đều nối kết với nhau theo tiêu chuẩn chung.
Nó không phải là tương lai viễn vông. Đã có những công ty như Walmart, Carrefour, các nhà cửa hàng organic ở EU, những xưởng may xuất khẩu, những trang trại, đang sử dụng chuỗi cung ứng minh bạch. Và trong vòng 2-3 năm tới, những doanh nghiệp không tham gia sẽ dần mất đi những khách hàng quốc tế.
Bước tiếp theo
Nếu bạn đang chạy một doanh nghiệp sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng, hoặc cung cấp dịch vụ logistics, và bạn chưa bắt đầu hành trình truy xuất nguồn gốc, hãy dừng lại và suy nghĩ: Khách hàng của bạn (hoặc khách hàng tiềm năng) có yêu cầu điều gì không? Bạn có bao nhiêu thời gian, nhân lực, và ngân sách để xây dựng hệ thống từ đầu? Liệu tham gia một hệ sinh thái đối tác có giúp bạn nhanh hơn, rẻ hơn, và an toàn hơn?
Bạn không cần phải làm tất cả một mình. Có những người, những công ty, những nền tảng đã sẵn sàng để giúp — và họ đang chờ bạn tham gia vào cùng một hệ sinh thái, để cùng nhau xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch của Việt Nam.
Đôi khi những quyết định lớn nhất không phải là "tôi nên làm cái gì", mà là "tôi nên hợp tác với ai".
