Khi hàng giả mang thương hiệu của bạn được bán qua sàn xuyên biên giới chưa đăng ký tại Việt Nam, doanh nghiệp sản xuất gặp ba rủi ro: không có đầu mối để yêu cầu gỡ hàng, cạnh tranh với hàng né thuế, né nhãn, và tranh chấp trách nhiệm phân phối. Lá chắn là đăng ký nhãn hiệu, giám sát chủ động và mã QR xác thực.
Bối cảnh: vì sao người sản xuất cần quan tâm, không chỉ người mua
Một tình huống điển hình: một xưởng mỹ phẩm nhỏ phát hiện sản phẩm serum của mình, đúng tên, gần đúng bao bì, đang được bán trên một sàn thương mại điện tử xuyên biên giới với giá chưa bằng một phần ba giá niêm yết. Khách quen hỏi thẳng: "Chị bán phá giá kênh online hả?" Chủ xưởng không hề bán trên sàn đó, và khi tìm cách liên hệ để yêu cầu gỡ sản phẩm, mới thấy sàn không có văn phòng, số điện thoại hay địa chỉ nào tại Việt Nam để gửi khiếu nại.
Cuối năm 2024, Temu tiếp cận người dùng Việt Nam bằng giao diện tiếng Việt khi chưa hoàn tất đăng ký với Bộ Công Thương; sau khi quá hạn đăng ký 30/11/2024, đầu tháng 12/2024 sàn này tạm dừng cung cấp dịch vụ tại Việt Nam. Câu chuyện không dừng ở một cái tên: hàng hoá từ các nền tảng xuyên biên giới vẫn có thể vào Việt Nam qua nhiều đường. Nhưng phần lớn những gì bạn đọc được trên báo về chủ đề này đều viết cho người mua. Rất ít bài viết cho người đứng ở phía bên kia: người sản xuất, người sở hữu thương hiệu, người phải chịu hậu quả khi tên tuổi mình bị mượn để bán hàng giả.
Ba rủi ro mà Bộ Công Thương đã cảnh báo — và vì sao chừng đó là chưa đủ
Cứ gõ cụm từ khoá này lên Google, bạn sẽ thấy hàng chục tờ báo đăng lại gần như nguyên văn cảnh báo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương). Nội dung xoay quanh ba rủi ro chính:
Thứ nhất, sàn chưa đăng ký thì không chịu sự giám sát của cơ quan chức năng Việt Nam về chất lượng sản phẩm hay cam kết hậu mãi — nghĩa là hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc có đất sống rất rộng. Thứ hai, khi có tranh chấp, người mua gần như không có ai để khiếu nại vì sàn không có đại diện pháp lý tại Việt Nam. Thứ ba, thông tin thanh toán quốc tế (thẻ tín dụng, ví điện tử) mà người dùng cung cấp cho các sàn này khó được bảo vệ theo pháp luật Việt Nam, cộng thêm rủi ro về thuế nhập khẩu phát sinh bất ngờ, thậm chí bị giữ hàng ở hải quan.
Đây đều là thông tin đáng đọc — nếu bạn là người tiêu dùng đang cân nhắc bấm nút "Mua ngay". Nhưng nếu bạn là chủ doanh nghiệp sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng, hoặc chủ một thương hiệu đang phân phối tại Việt Nam, ba rủi ro trên chỉ là bề nổi. Rủi ro thật sự của bạn nằm ở một tầng khác.
Thế nào là "sàn chưa đăng ký", nói theo đúng luật
Để hiểu vì sao chuyện này nghiêm trọng, cần biết rõ một điều: Việt Nam không hề bỏ ngỏ vấn đề này. Từ năm 2022, Nghị định 85/2021/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử) đã yêu cầu thương nhân, tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ thương mại điện tử tại Việt Nam — khi có tên miền .vn, hoặc có giao diện tiếng Việt, hoặc có trên 100.000 lượt giao dịch từ Việt Nam trong một năm — phải đăng ký với Bộ Công Thương và thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện tại Việt Nam.
Từ ngày 01/07/2026, khung pháp lý này được nâng lên tầm luật: Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định 248/2026/NĐ-CP hướng dẫn luật cùng có hiệu lực. Luật yêu cầu nền tảng có yếu tố nước ngoài phải có hiện diện pháp lý hoặc đại diện được uỷ quyền tại Việt Nam để giải quyết tranh chấp và bảo vệ người tiêu dùng; Nghị định 248/2026/NĐ-CP còn yêu cầu nền tảng xử lý, gỡ bỏ thông tin hàng hoá xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong vòng 24 giờ.
Nói cách khác, một nền tảng "chưa đăng ký" không phải vì luật chưa có, mà vì bản thân nền tảng đó đang hoạt động ngoài khuôn khổ pháp luật hiện hành. Đây là lý do thời gian qua bạn thấy tin tức về việc cơ quan quản lý yêu cầu các sàn này đăng ký và tuân thủ pháp luật Việt Nam.
Vấn đề là: trong lúc chờ siết, hàng vẫn có thể chảy vào, chủ yếu qua đường bưu chính, chuyển phát nhanh, hoặc các kho trung chuyển nhỏ lẻ khó kiểm soát hết.
Góc nhìn không ai nhắc tới: rủi ro pháp lý của chính bạn, người sản xuất trong nước
Bạn gần như không kiện được ai
Khi hàng giả mang tên thương hiệu bạn xuất hiện trên một sàn nội địa có đăng ký, bạn còn có địa chỉ để gửi văn bản, có đầu mối để yêu cầu gỡ sản phẩm, có cơ sở để phối hợp với cơ quan sở hữu trí tuệ hoặc quản lý thị trường xử lý người bán. Nhưng với một sàn xuyên biên giới chưa đăng ký, chuỗi trách nhiệm gần như bị cắt đứt ngay từ bước đầu tiên: không có pháp nhân tại Việt Nam để tống đạt văn bản, không có đầu mối chịu trách nhiệm giải trình, và thời gian phản hồi (nếu có) thường tính bằng tuần, trong khi các nền tảng tuân thủ pháp luật Việt Nam bị ràng buộc thời hạn gỡ hàng vi phạm tính bằng giờ.
Trong lúc đó, mỗi ngày trôi qua là mỗi ngày sản phẩm giả tiếp tục được bán ra, và mỗi đơn hàng giả đó đều mang tên bạn.
Cạnh tranh lệch sân: hàng né thuế, né nhãn phụ, né kiểm định
Đây là phần khiến nhiều chủ doanh nghiệp ấm ức nhất. Một lô hàng chính hãng sản xuất trong nước phải cõng đủ loại chi phí tuân thủ: kiểm nghiệm chất lượng, công bố sản phẩm, đóng thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, ghi nhãn tiếng Việt theo Nghị định 37/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ 23/01/2026, thay thế Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP về nhãn hàng hoá). Trong khi đó, một gói hàng gửi lẻ qua đường bưu chính từ sàn xuyên biên giới, khai báo trị giá thấp hoặc lách qua kẽ hở, gần như không phải gánh khoản chi phí nào trong số đó.
Kết quả là bạn — người làm ăn đúng luật — đang cạnh tranh về giá với chính phiên bản giả mạo sản phẩm của mình, và phiên bản giả đó lại có lợi thế chi phí một cách phi lý. Đây không còn đơn thuần là câu chuyện "hàng giả gây hại người tiêu dùng" nữa, mà là câu chuyện méo mó thị trường, đẩy chính những doanh nghiệp làm đúng luật vào thế bất lợi.
Trách nhiệm theo hợp đồng nếu bạn là nhà phân phối không kiểm soát được kênh bán
Còn một rủi ro ít ai nói tới: nếu doanh nghiệp bạn là nhà phân phối độc quyền hoặc đại lý cấp 1 cho một thương hiệu nước ngoài tại Việt Nam, hợp đồng phân phối thường có điều khoản về kênh bán được phép và nghĩa vụ phối hợp ngăn chặn hàng giả, hàng xách tay trái phép trên thị trường mình phụ trách. Khi hàng giả tràn qua các sàn xuyên biên giới mà bạn không chứng minh được mình đã giám sát, cảnh báo và xử lý kịp thời, bạn có thể bị chính hãng quy trách nhiệm theo hợp đồng — kể cả khi bạn không hề bán những món hàng giả đó.
Căn cứ pháp lý cụ thể bạn nên nắm, không chỉ nghe "cảnh báo" chung chung
Phần lớn bài viết về chủ đề này dừng lại ở câu "Bộ Công Thương khuyến cáo người tiêu dùng thận trọng" mà không trích dẫn một văn bản cụ thể nào. Nếu bạn là người phải ra quyết định bảo vệ doanh nghiệp, bạn cần biết mình đang đứng trên nền pháp lý nào.
Về xử phạt hành chính, Nghị định 98/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP) quy định xử phạt hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, với mức phạt tiền tăng dần theo giá trị hàng giả, kèm các biện pháp như tịch thu, tiêu huỷ tang vật. Bộ Công Thương đã lấy ý kiến dự thảo nghị định mới thay thế Nghị định 98/2020/NĐ-CP, nên khi xử lý vụ việc cụ thể hãy kiểm tra văn bản đang có hiệu lực. Ở mức nghiêm trọng hơn, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị xử lý hình sự theo Điều 192 Bộ luật Hình sự (và các Điều 193, 194, 195 với hàng giả là lương thực, thực phẩm, thuốc, thức ăn chăn nuôi, phân bón), với hình phạt từ phạt tiền đến tù tuỳ tính chất, quy mô — đây là căn cứ bạn có thể viện dẫn khi làm việc với cơ quan công an, quản lý thị trường về những trường hợp nghiêm trọng, có tổ chức.
Về quyền sở hữu trí tuệ, Luật Sở hữu trí tuệ là căn cứ để bạn yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm nhãn hiệu — nhưng với nhãn hiệu thông thường, quyền chỉ được xác lập khi có văn bằng bảo hộ (ngoại lệ là nhãn hiệu nổi tiếng, xác lập trên cơ sở sử dụng). Chưa đăng ký, bạn gần như không có cơ sở pháp lý vững để khiếu nại. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (số 19/2023/QH15, có hiệu lực từ 01/07/2024) và Luật Thương mại điện tử 2025 bổ sung thêm trách nhiệm cho các nền tảng trung gian, dù việc áp dụng với các sàn không có hiện diện tại Việt Nam vẫn là bài toán thực thi khó.
Điểm mấu chốt: hầu hết công cụ pháp lý trên đều đòi hỏi bạn đã đăng ký bảo hộ nhãn hiệu và đã chủ động thu thập chứng cứ vi phạm. Không có bước chuẩn bị đó, luật có mạnh đến đâu cũng khó giúp được bạn kịp thời.
Vậy phải làm gì — sáu việc nên làm ngay, không chờ luật siết xong
Đừng đợi cơ quan quản lý xử lý xong các sàn xuyên biên giới rồi mới yên tâm. Thời gian thực thi có thể kéo dài, còn thiệt hại về uy tín thương hiệu thì tính bằng ngày.
Việc đầu tiên và nền tảng nhất là đăng ký bảo hộ nhãn hiệu đầy đủ trong nước, và nếu sản phẩm có xuất khẩu hoặc khả năng bị làm giả từ nước ngoài, cân nhắc đăng ký quốc tế qua hệ thống Madrid. Không có văn bằng bảo hộ, mọi bước tiếp theo đều yếu thế về mặt pháp lý — nếu thương hiệu của bạn chưa có, hãy bắt đầu từ đăng ký nhãn hiệu.
Thứ hai, chủ động giám sát định kỳ các sàn xuyên biên giới lớn — không chờ khách hàng báo. Doanh nghiệp chỉ phát hiện hàng giả khi khách chụp ảnh gửi cho thường đã trễ nhiều tháng so với thời điểm sản phẩm giả bắt đầu xuất hiện.
Thứ ba, khi phát hiện vi phạm, gửi ngay yêu cầu gỡ bỏ (takedown request) tới chính nền tảng đó — nhiều sàn lớn có quy trình tiếp nhận khiếu nại sở hữu trí tuệ toàn cầu — song song với việc báo cáo cho Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) và lực lượng quản lý thị trường. Càng có nhiều kênh áp lực, khả năng gỡ bỏ càng nhanh.
Thứ tư, và hiệu quả nhất về lâu dài: cho khách hàng công cụ để tự phân biệt hàng thật — hàng giả ngay tại thời điểm mua, thay vì chỉ trông chờ vào việc xử lý sau khi sự việc đã xảy ra. Một mã QR truy xuất nguồn gốc gắn trên từng sản phẩm, cho phép khách quét và thấy ngay lô sản xuất, ngày sản xuất, chuỗi cung ứng thật của sản phẩm chính hãng, là cách nhanh nhất để một khách hàng nghi ngờ tự trả lời được câu hỏi "đây có phải hàng thật không" mà không cần chờ bạn phản hồi. Khi hàng giả không sao chép được lớp xác thực số đó, sản phẩm giả dễ lộ ra ngay trong tay người mua.
Thứ năm, chủ động truyền thông cho khách hàng biết đâu là kênh bán chính thức của mình — website, sàn nội địa uy tín, cửa hàng được uỷ quyền — để khách có thói quen kiểm tra trước khi mua ở một nơi lạ với giá rẻ bất thường.
Thứ sáu, nếu bạn có hệ thống phân phối, rà lại hợp đồng với các đại lý, nhà phân phối để đảm bảo có điều khoản giám sát kênh bán và trách nhiệm báo cáo hàng giả, tránh bị quy trách nhiệm oan vì một kênh bán bạn không hề kiểm soát.
Kết luận
Quay lại tình huống xưởng mỹ phẩm ở đầu bài: dù không kiện được sàn xuyên biên giới, chủ xưởng vẫn có thể đăng ký nhãn hiệu, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc lên các lô hàng mới, và nhắn cho khách quen về kênh bán chính thức cùng cách quét mã kiểm tra hàng thật. Hàng giả trên sàn kia có thể vẫn còn, nhưng khách không cần chờ chủ xưởng trả lời — họ tự kiểm tra được ngay trên tay.
Bạn không thể chờ pháp luật đuổi kịp tốc độ của các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới. Nhưng bạn hoàn toàn có thể chủ động dựng lớp phòng vệ của riêng mình — bắt đầu từ việc đăng ký bảo hộ đúng cách, và cho khách hàng một cách xác thực sản phẩm nhanh hơn bất kỳ đường link báo cáo vi phạm nào.
Câu hỏi thường gặp
Sàn thương mại điện tử nước ngoài nào phải đăng ký tại Việt Nam?
Theo Nghị định 85/2021/NĐ-CP, thương nhân nước ngoài có tên miền .vn, có giao diện tiếng Việt hoặc có trên 100.000 giao dịch/năm từ Việt Nam phải đăng ký với Bộ Công Thương. Từ 01/07/2026, Luật Thương mại điện tử 122/2025/QH15 yêu cầu nền tảng có yếu tố nước ngoài có hiện diện pháp lý hoặc đại diện được uỷ quyền tại Việt Nam.
Nền tảng thương mại điện tử phải gỡ hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ trong bao lâu?
Theo Nghị định 248/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thương mại điện tử, nền tảng phải kiểm tra, gỡ bỏ thông tin hàng hoá xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong vòng 24 giờ. Quy định này cũng áp dụng với pháp nhân được uỷ quyền đại diện cho nền tảng nước ngoài.
Chưa đăng ký nhãn hiệu thì có yêu cầu xử lý hàng giả được không?
Rất khó. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, quyền đối với nhãn hiệu thông thường chỉ được xác lập khi có văn bằng bảo hộ; chỉ nhãn hiệu nổi tiếng mới được bảo hộ trên cơ sở sử dụng.
Ghi nhãn hàng hoá hiện nay theo văn bản nào?
Nghị định 37/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 23/01/2026, thay thế Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP về nhãn hàng hoá.
Mã QR truy xuất nguồn gốc giúp gì trong chống hàng giả trên sàn xuyên biên giới?
Mã QR gắn với dữ liệu lô sản xuất thật cho phép khách tự kiểm tra sản phẩm ngay khi cầm trên tay, không phải chờ thương hiệu phản hồi. Đây là lớp phòng vệ bạn tự kiểm soát được, kể cả khi không tìm được đầu mối pháp lý của sàn.
Nguồn tham khảo
- Bộ Công Thương — Phổ biến Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP
- VnEconomy — Luật Thương mại điện tử 2025: "Cầm cương" và minh bạch hoá thị trường
- Tạp chí Luật sư Việt Nam — Sàn thương mại điện tử phải gỡ bỏ hàng hoá vi phạm trong 24 giờ
- LuatVietnam — Điểm mới của Nghị định 85/2021 về thương mại điện tử
- VnEconomy — Sàn thương mại điện tử Temu tạm dừng dịch vụ bán hàng tại Việt Nam (05/12/2024)
- Nghị định 37/2026/NĐ-CP — Điều 97 Hiệu lực thi hành
- Nghị định 24/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP (Cổng hành chính công Nghệ An)
- Báo Lào Cai — Dự thảo nghị định thay thế Nghị định 98/2020/NĐ-CP (31/05/2025)
- Bộ luật Hình sự 2015 — Điều 192 Tội sản xuất, buôn bán hàng giả
- Luật Sở hữu trí tuệ — Điều 6 Căn cứ phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ
- Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (19/2023/QH15)
- LuatVietnam — Decree 24/2025/ND-CP (sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đã sửa đổi bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP)
- WIPO — Hệ thống Madrid
Tác giả
VNCX Team
Bắt đầu với VNCX
Cần tem QR chống hàng giả cho sản phẩm?
Mỗi sản phẩm một mã QR riêng kèm mã ẩn dùng một lần để khách xác minh hàng thật
