Thách thức lớn nhất của ngành dược phẩm Việt Nam
Hàng giả dược phẩm không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp, mà còn tiềm ẩn nguy hiểm sức khỏe công cộng. Theo báo cáo từ các tổ chức y tế, tỷ lệ dược phẩm giả tại Việt Nam vẫn ở mức đáng lo ngại, đặc biệt tại các kênh phân phối không chính thức. Những nhà máy sản xuất dược phẩm lớn đã lâu nay tìm kiếm một giải pháp công nghệ mạnh mẽ để bảo vệ sản phẩm của họ.
Hiện nay, các phương pháp chống giả truyền thống như dán tem, tô màu, hay lõi rỗng không đủ để ngăn chặn những kẻ làm giả tinh vi. Họ cần một hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn diện, cho phép theo dõi từng lô hàng từ nhà máy đến tay người tiêu dùng, và quan trọng nhất là cung cấp bằng chứng kỹ thuật số không thể giả mạo.
Từ vấn đề đến giải pháp: Blockchain và truy xuất nguồn gốc
Một nhà máy dược phẩm quy mô lớn tại Hà Nội đã quyết định triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc dựa trên blockchain kết hợp với mã QR Code và tiêu chuẩn EPCIS quốc tế. Lý do chọn blockchain là tính bất biến của dữ liệu — mỗi bản ghi sản phẩm, mỗi bước chuyển động trong chuỗi cung ứng đều được ghi lên ledger phân tán, không ai có thể thay đổi hoặc xóa được.
Thay vì chỉ dán tem QR đơn giản, công ty này xây dựng một quy trình hoàn chỉnh:
Bước 1: Ghi dữ liệu lên blockchain tại nhà máy
Mỗi lô sản phẩm dược phẩm được ghi nhận trên blockchain với thông tin: mã lô, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần, quy cách. Dữ liệu này được lưu trữ không tập trung, đảm bảo tính độc lập và an toàn. Công ty sử dụng tiêu chuẩn GS1 (mã GTIN) để định danh sản phẩm, khớp với yêu cầu xuất khẩu quốc tế.
Bước 2: Mã QR Code gắn trên mỗi hộp thuốc
Mỗi hộp thuốc đều được in một mã QR Code độc nhất. QR Code này không phải chỉ đơn thuần là hình ảnh đẹp mắt, mà là cửa khẩu truy cập trực tiếp đến dữ liệu blockchain. Khi khách hàng hoặc nhân viên kiểm soát chất lượng quét mã bằng smartphone, họ nhận được toàn bộ lịch sử sản phẩm trên một trang web minh bạch.
Bước 3: Ghi nhận mỗi bước chuyển động trong chuỗi cung ứng
Từ khi rời nhà máy, sản phẩm được quét tại các điểm: kho lưu trữ, trung tâm phân phối, nhà thuốc, bệnh viện. Mỗi lần quét, một sự kiện EPCIS (Electronic Product Code Information Services) được tạo và gửi lên blockchain. EPCIS là tiêu chuẩn quốc tế cho phép các tổ chức ghi nhận và chia sẻ dữ liệu chuỗi cung ứng một cách tương interoperable.
Bằng cách này, sản phẩm giả không thể xuất hiện trong chuỗi dữ liệu liên tục này. Nếu có hộp thuốc không được ghi nhận tại bất kỳ điểm nào trong quy trình, hoặc thông tin trên mã QR không khớp với dữ liệu blockchain, hệ thống sẽ cảnh báo ngay.
Những lợi ích thực tế
Giảm hàng giả đáng kể
Sau 8 tháng triển khai, công ty phát hiện và ngăn chặn được 3,500 đơn vị sản phẩm giả hoặc không rõ nguồn gốc. Các đối tác phân phối không thể nào đưa hàng giả vào kênh chính vì nó sẽ không xuất hiện trong lịch sử chuỗi cung ứng.
Xây dựng lòng tin với khách hàng
Nhân viên bán hàng tại nhà thuốc giờ đây có thể chỉ cho khách hàng toàn bộ hành trình của sản phẩm chỉ bằng một cái quét mã. Bệnh nhân yên tâm hơn khi biết rằng thuốc họ mua là chính hãng, sản xuất theo đúng quy trình và không bao giờ bị làm giả.
Hỗ trợ kiểm soát chất lượng hiệu quả
Khi có vấn đề chất lượng được phát hiện (chẳng hạn hạn sử dụng viết sai hoặc công thức không chính xác), công ty có thể truy vết nhanh chóng những lô nào bị ảnh hưởng, ai là những người tiêu dùng cuối cùng và cần thu hồi ngay lập tức. Quá trình truy xuất nguồn gốc giảm từ vài tuần xuống còn vài giờ.
Cải thiện hiệu quả logistics
Dữ liệu chuỗi cung ứng từ blockchain cho phép công ty phân tích và tối ưu hóa các bước vận chuyển, lưu trữ, và phân phối. Thời gian sản phẩm nằm ở kho, quá trình chuyển giao giữa các bên đều minh bạch, từ đó công ty giảm chi phí logistics khoảng 12% trong năm đầu.
Tuân thủ quy định quốc tế
Với hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ, công ty dễ dàng đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản — những thị trường yêu cầu đủ bằng chứng về quy trình sản xuất và chuỗi cung ứng.
Cách công ty triển khai từ số 0
Chọn nền tảng phù hợp
Công ty không xây dựng blockchain từ đầu mà chọn sử dụng một nền tảng hỗ trợ EPCIS có sẵn, kết hợp với công nghệ blockchain công khai (Ethereum hoặc Hyperledger). Điều này giảm chi phí phát triển đáng kể so với xây dựng riêng.
Cải tổ quy trình sản xuất
Công ty bổ sung các máy quét QR Code tự động tại các điểm chính trong nhà máy. Nhân viên sản xuất được đào tạo cách sử dụng hệ thống mới. Phần mềm ERP hiện có được tích hợp với nền tảng truy xuất, tự động gửi dữ liệu mỗi khi có thay đổi trạng thái sản phẩm.
Hợp tác với đối tác chuỗi cung ứng
Công ty làm việc với các nhà phân phối chính, bệnh viện, nhà thuốc để họ cũng lắp đặt thiết bị quét QR và gửi dữ liệu lên hệ thống chung. Ban đầu, hợp tác này là tự nguyện, nhưng sau đó trở thành bắt buộc vì đối tác muốn có truy cập vào dữ liệu truy xuất để bảo vệ uy tín của họ.
Phát hành chứng chỉ GS1
Công ty đăng ký lấy mã GS1 (GTIN) cho từng sản phẩm thông qua GS1 Việt Nam. Mã GTIN này được in trên bao bì cùng với mã QR Code, tạo thành một định danh toàn cầu duy nhất cho sản phẩm.
Những bài học kinh nghiệm
Bắt đầu từ sản phẩm cao giá trị hoặc dễ giả mạo nhất: Công ty chọn triển khai trước với thuốc kháng sinh cao cấp, vì đây là sản phẩm dễ bị làm giả và có giá trị cao, mới sau mở rộng sang các dòng sản phẩm khác.
Đầu tư vào đào tạo nhân viên: Thành công của hệ thống phụ thuộc vào việc mọi người hiểu tầm quan trọng của nó và thực hiện đầy đủ. Công ty tổ chức các buổi đào tạo định kỳ cho nhân viên sản xuất, kho, logistics, và bán hàng.
Đặt niêm yết minh bạch cho khách hàng: Công ty in hướng dẫn sử dụng QR Code trên bao bì thuốc bằng tiếng Việt, khuyến khích khách hàng quét mã để kiểm chứng độ chính hãng trước khi sử dụng.
Liên tục cập nhật công nghệ: Blockchain và EPCIS là những tiêu chuẩn không ngừng phát triển. Công ty không cho rằng vấn đề đã được giải quyết mà thường xuyên cập nhật hệ thống, tích hợp các tính năng mới.
Kết quả sau một năm
Sau một năm triển khai đầy đủ trên tất cả sản phẩm, công ty ghi nhận:
- Tỷ lệ phát hiện giả tăng 400% so với trước, nhờ vào sự minh bạch của chuỗi cung ứng.
- Thu hồi sản phẩm nhanh hơn 85% nhờ khả năng truy vết chính xác các lô bị lỗi.
- Tăng 28% khối lượng bán hàng do khách hàng tin tưởng độ chính hãng của sản phẩm hơn.
- Xuất khẩu sang các thị trường mới trở nên khả thi nhờ có bằng chứng đầy đủ về chuỗi cung ứng.
Bạn cần bắt đầu từ đâu?
Nếu bạn là quản lý chuỗi cung ứng tại một doanh nghiệp dược phẩm hoặc sản phẩm tiêu dùng, câu hỏi đặt ra là: còn chần chừ gì nữa? Công nghệ blockchain, QR Code, và EPCIS không còn là tương lai — nó đã hiện tại. Bước đầu tiên là đánh giá những điểm yếu trong chuỗi cung ứng hiện tại của bạn, xác định sản phẩm nào cần bảo vệ trước tiên, và tìm một nền tảng đáng tin cậy để triển khai.
VNCX (vncheck.vn) cung cấp một nền tảng truy xuất nguồn gốc toàn diện hỗ trợ QR Code, blockchain, và tuân thủ tiêu chuẩn GS1 EPCIS quốc tế. Với công cụ này, bạn có thể xây dựng một hệ thống chống hàng giả mạnh mẽ, tăng niềm tin khách hàng, và sẵn sàng cho những thị trường xuất khẩu khó tính nhất. Hãy liên hệ ngay để biết thêm cách VNCX có thể giúp doanh nghiệp của bạn.
